Anafilaktik Şok Nedir ?

Anafilaktik Şok Nedir ?

Anafilaktik Şok Nedir
Anafilaktik Şok Nedir

Çok kısa süre içerisinde bütün organları etkisi altına alan alerjik reaksiyona anafilaktik şok ya da anafilaksi denilmektedir. Saniyelerle savaşmayı gerektiren ciddi ve ölümcül bir alerji tablosudur. Alerji; normal şartlar altında insan vücuduyla doğrudan temas kurduğunda herhangi bir zararı görülmeyecek maddelere karşı bağışıklık sisteminin duyarlılık göstermesidir. Alerjik reaksiyon belirtileri kademeli olarak ya da aniden başlayabilir. Duyarlılık derecesine ve maruz kalınan maddenin miktarına göre alerjinin şiddeti ve gelişme hızı farklıdır.

Çoğunlukla alerji vakaları tehlikeli değildir. Sadece hayat kalitesini etkiler, huzuru kaçırır. Yaygın olarak nezle, astım ve ürtiker (kurdeşen) belirtileri verir. Gözlerde kızarma ve akıntı yapar. Bütün bunlar can sıkıcı olabilse de ölümcül boyuta gelmez. Ancak bazı maddeler vardır ki bağışıklık sisteminde çok şiddetli tepkilere sebep olur. (Bu maddeler belirli değildir, kişiye göre değişir.) Tüm doku ve organlar aynı anda etkilenir, bilinç devre dışı kalır ve vücut şoka girer. Müdahale edilmezse ölüm kaçınılmazdır.

Anafilaktik Şoka Sebep Olabilen Maddeler Nelerdir? 

Anafilaktik Şok Nedir
Anafilaktik Şoka Sebep Olabilen Maddeler Nelerdir
Anafilaktik şoka sebep olan yüksek seviyedeki duyarlılık, kimi zaman yiyeceklerle kimi zaman ilaçlarla kimi zamansa böcek ısırıkları ile ortaya çıkabiliyorken bazı vakalarda asıl kaynak belirlenememektedir. (İdiyopatik anafilaksi) Daha detaylı anlatımıyla şöyle aktarılabilir:
  • Besinler: Süt, yumurta, yer fıstığı, buğday, balık, soya ve kabuklu deniz ürünleri besinler grubunda karşılaşılan ve anafilaktik şoka neden olabilen başlıca gıdalar arasındadır.
  • İlaçlar: Bu grupta ciddi reaksiyona sebebiyet veren en tehlikeli ajan antibiyotiklerdir diyebiliriz. Özellikle “penisilin” alerji riski yüksek ilaçlardandır. Ayrıca aspirin, bazı ağrı kesiciler, kemoterapi ilaçları, röntgen filmi çekilmesi öncesinde kullanılan radyokontrast maddeler  de anafilaktik şok tablosunu karşımıza çıkarabilecek türdendir. (Radyokontrast madde: Röntgen filmi çekilmeden önce bu madde vücuda verilir. Yayıldığı bölgede X ışınlarının geçişini engeller. Böylelikle görüntü alınmış olur.)
  • Böcek Isırıkları: Böcekler arasında anafilaktik şok vakalarının oranını en fazla artıran türler arılardır. Bunun dışında akrep, yılan ve örümcek ısırıkları da tetikleyici yol oynayabilir.
  • Lateks: Kauçuk ağacının içinde bulunan süte benzer bir öz sıvıdır. Bu sıvının içerisinde doğal proteinler bulunur. Bu proteinler alerjik reaksiyona sebep olabilme özelliğindedir. Pek çok üründe bu lateks maddesi kullanılır. (Hastane eldiveni, bulaşık eldiveni, balon, oyuncaklar, prezervatif, mobilya, halı vs.) Lateks alerjisi olanların kullandıkları ürünler konusunda dikkatli olması gerekir.
  • Egzersiz-Aktivite: Yapılan ağır egzersiz ve aktiviteler sırasında veya sonrasında da anafilaktik şok gelişebilir. Bunun gelişme sebebi bilinmemektedir. Egzersiz sırasında vücuda  endojen opioid peptid (endorfin) salınması ve buna bağlı olarak gelişen mast hücresi aktivasyonunun bu alerjik reaksiyonun gelişmesinde etkili olduğu düşünülür. (Endorfin; ağrı giderici bir hormondur. Mast hücreleri ise içerisinde histamin ve heparin maddeleri barındıran bağışıklığın en önemli parçasıdır.)

Anafilaktik Şok Nasıl Gelişir?

Anafilaktik Şok Nedir
Anafilaktik Şok Nasıl Gelişir
Hastanın alerjen madde ile olan temasının hemen akabinde kana çok miktarda IgE antikoru salınır. Bu antikorlar; deri altında, solunum ve sindirim yollarında bulunan mast hücrelerine ve bazofil hücrelere bağlanır; sonraki karşılaşma için hazır hale gelir. O madde ile ikinci kez karşı karşıya gelindiği zaman vücutta hazır halde bekleyen bu antikorlar bir anda patlayarak içerisindeki histamin, heparin ve diğer maddeleri vücuda salar.
Histamin maddesi alerjik reaksiyon belirtilerinin oluşmasına sebep olan bir maddedir. Az miktarı bağışıklığa ve sindirime yardımcı olurken çok miktarı ise vücudu anafilaktik şok durumuna sokar. Anafilaktik şokun şiddeti ve gelişim hızı maruz kalınan maddenin miktarına ve vücudun duyarlılık derecesine (salınan antikorun sayısına) göre değişir.

Anafilaktik Şok Belirtileri Nelerdir?

Anafilaktik Şok Nedir
Anafilaktik Şok Belirtileri Nelerdir
Anafilaktik şok, madde ile karşılaşıldığı ilk anda ya da bir kaç saat içinde belirti verebilir. Bu şoku yaşayan kişiler çoğunlukla sıkıntısını dile getirecek vakit bulamaz, bundan dolayı alerjik hastaların etrafındaki kişiler çok dikkatli olmalı, durumları hızlı değerlendirmeli ve gerekli müdahaleyi yapmalıdır. Anafilaktik şok belirtileri şunlardır:
  • Karın bölgesinde gelişen kramplar
  • Deride kabartı, kaşıntı, kızarıklık
  • Nefes darlığı
Bu aşamalarda müdahale edilmezse, ölümcül çemberin içerisine çok hızlı bir şekilde girilir:
  • Soğuk terleme
  • Dudakta ve dilde şişme, yutkunma zorluğu
  • Hipotasiyon (Hızlı bir şekilde tansiyon düşer.)
  • Bilinç kaybı (Tansiyon düştüğü için beyne kan gitmez.)
  • Vasküler kollaps ( Kılcal damarlar, atardamarlar ve toplardamarlar çöküşe uğrar.)
  • Şok (En kritik evredir. Saniyeler içinde ölüme götürebilir.)

Anafilaktik Şok Tedavisi Nasıldır?

Anafilaktik Şok Nedir
Anafilaktik Şok Tedavisi Nasıldır
Anafilaktik şok durumu, agresif yoğun bakım tedavisi gerektiren bir durumdur. Tedavide kullanılan ilk ve en önemli ilaç adrenalindir. Anafialktik şok geçiren hasta ile karşılaşıldığında hiç vakit kaybetmeden uyluğun antero-lateral (ön bacak üst kısım) bölgesinden uygun miktarda adrenalin kasa enjekte edilir. Adrenalin, hızlı ve doğru müdahale ile anafilaktik şok belirtilerini ortadan kaldırabilecek çok güçlü bir ilaçtır.
Hastane öncesi tıbbi bakımda ise hastanın solunum yolu açık tutulmalıdır, oksijen ve sıvı desteğine başlanmalıdır. Kan basıncı ile nabız kontrolleri düzenli aralıklarla yapılıp vital (yaşamsal) bulgular kendiliğinden gelişecek şekilde desteklenmelidir.
Daha önce anafilaktik şok geçirmiş olan ya da anafilaksi riski barındıran kişilere normal zamanda 3-5 yıl arasında sürecek aşı tedavisi uygulanır. Öncelikle alerji testleri ile anafilaktik şoka sebep olan madde belirlenir. Sonrasında ise seyreltilmiş olarak hazırlanan alerjen maddeden deri altına küçük miktarlarda enjekte edilir. Doktorun uygun gördüğü belirli aralıklarda bu işlem belirtilen süreye kadar tekrarlanır. Böylelikle kişinin bünyesi o maddeye karşı duyarsızlaştırılır. Özellikle arı zehrinde bu tedavi yönteminde ciddi başarılar elde edilmiştir.

Anafilaksiden Korunmanın Yolları Nelerdir?

Anafilaktik Şok Nedir
Anafilaksiden Korunmanın Yolları Nelerdir
Anafilaksi yaygın olarak çocuklarda görülür. Hastalık hakkında yeterli bilince sahip olmamaları; dokunacakları maddeler, bulunacakları ortamlar ya da tüketecekleri besinler konusunda seçici davranamamaları bu riski daha da arttırmaktadır. Sıkıntılarını dile getirme konusunda yetişkinler kadar başarılı olamadıkları için de çok daha dikkatli olmak gerekir.
Yetişkinler genellikle kendi bünyelerinin farkındadır, çevresini de bu konuda bilinçlendirmiş ve olası şok durumları için gerekli hazırlıkları da yapmış olur. Çocukları anafilaktik şoktan korumak için şu adımlar atılmalıdır:
  • Çocuk, alerjik hastalığı hakkında korkutmadan, uygun bir dille bilinçlendirilmelidir. Hangi ortamlardan ya da hangi besinlerden kaçınması gerektiği konusunda tembih edilmeli; sorgulayıp değerlendirme yetisi geliştirilmelidir.
  • Çocuğun bilinçlendirildiği gibi; onun yakın arkadaşlarını, öğretmenlerini, dadısını ya da devamlı yanında bulunmak durumunda kaldığı diğer kişileri de bilinçlendirmek gerekir.
  • Güneşli havalarda renkli giydirilmemelidir. (Böcekler ve arılar renkli kıyafetlere gelir.)
  • İğne (enjektör) ile damardan alınması gereken ilaçlar, bir sağlık kuruluşunda doktorlar eşliğinde uygulanmalıdır. Uygulamadan sonra olası bir alerjik reaksiyon durumuna karşılık en az 15-20 dakika boyunca hastaneden ayrılmamakta yarar vardır.
  • Çocuğun devamlı yanında taşıyacağı acil durum çantası hazırlanmalı; bu çantanın içerisinde, doktorun belirlemiş olduğu ilaçlar bulunmalıdır. (Adrenalin kalemi, antihistaminik, kortizon preparatları gibi.) İlaçların dozu ve türü yine doktor tarafından belirlenir. Mümkünse içine not da bırakılmalıdır. Böylelikle çocuğun bilincini kaybettiği durumlarda etrafındaki kişiler duruma el atabilir ve hangi adımları izleyeceği konusunda fikir sahibi olabilir.
  • Çocuğa mutlaka MedicAlert bileklik takılmalıdır. Bu bilekliğin üzerinde, çocuğun alerjisinin olduğu ya da neye alerjisinin olduğu yazılı olur. Böylelikle tanımadıkları insanların arasında anafilaktik şok geçiren çocuklara daha bilinçli müdahaleler yapılabilir.
  • Çocuğun gönderileceği yerler (kamplar, tatil köyleri vs.) sağlık kuruluşlarına yakın olmalıdır. Anafilaktik şok durumlarında saniyeler bile önem taşır.
  • Çocuk eğer röntgen çekimine girecekse, radyokontrast maddeler uygulanmadan önce ilgili kişiler alerji konusunda uyarılmalıdır.

Yazıyı Puanla

SağlıklıHayat.Net
User Rating: 5 ( 4 votes)
Etiketler

İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlgini çekebilir

Close
Close