Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları Nelerdir

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları  ?

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları
Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları

Davranış bozukluğu;  kişinin fiziksel herhangi bir sebebi olmaksızın, evrensel olarak kusur ya da suç sayılabilecek davranışları sergilemesi durumunu tanımlar. Bu davranışlar; normal karşılanmayan, toplumsal huzuru bozan, düzene aykırı, başkalarının haklarını ihlal etme boyutuna gelebilen davranışlardır. Okul öncesi dönemde çocuklarda görülen davranış bozuklukları, yaşanılan birtakım ruhsal ve fiziksel problemlere bağlı olarak ortaya çıkar. Zamanında bu durumun önüne geçilmezse, ergenlik ve yetişkinlik dönemlerine de olumsuz bir şekilde yansır. Bu yüzden okul öncesi dönemde görülen davranış sorunlarının göz ardı edilmemesi ve önlem alınması çok önemlidir. Bu hususta atılacak en doğru adım; çocuk gelişimi konusunda bilgi ve tecrübesi olan bir uzmandan yardım almak olacaktır.

Okul öncesi dönem çocukların hem fiziksel hem de psikolojik açıdan şekil aldığı esnek bir dönemdir. Bu dönemlerde zihinleri oldukça hassas ve karmaşık yapıdadır. Hangi aşamadan itibaren davranış bozukluklarının gelişmeye başladığını ebeveynlerin tespit etmesi her zaman mümkün olmayabilir. Çoğu defa farkında olmadan ebeveynlerin kendisi bile çocukları bu davranışlara itebilmektedir. Bundan dolayı bir uzman nazarında durumun değerlendirilmesi gerekir.

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları Nelerdir?

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları
Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları Nelerdir
Okul öncesi dönemde çocuklarda görülen davranış bozuklukları neredeyse tüm çocuklarda benzer özelliktedir ve yine benzer sebeplerle ortaya çıkar. Davranış bozukluğu yaşayan çocukların birçoğu aynı zamanda sosyal uyum sorunları da yaşar. Genellikle 3-6 yaş arasında yaygın olarak görülen bu durum, okul öncesi eğitim ve öğretim zamanlarında da zorlu bir süreç yaşatır. Çocuğun hem öğretmenleri, hem sınıf arkadaşları hem de arkadaşlarının ebeveynleri bu konudan yana fazlasıyla şikâyetçi olur. Hem huzur vermemekte hem de huzuru bulamamaktadır. Genellikle bu durumdaki çocuklar yaşıtları tarafından dışlanarak yalnız bırakılır; sosyal gelişim imkânlarından da mahrum kalır. Dışlanmaya ve tenkit edilmeye sebep olan bütün bu durumlar genellikle davranış bozukluklarının daha ileri seviyelere taşınmasına sebep olur. Okul öncesi dönemde görülen davranış bozuklukları şunlardır:
  • Şiddetli öfke nöbetleri
  • Tembellik ve hareket isteksizliği
  • İçe kapanıklık
  • Kıskançlık
  • Tırnak yeme
  • Öğrenme bozukluğu
  • Hiperaktivite ve dikkat eksikliği
  • Kurallara karşı gelme
  • Yaşıtlarıyla kavga etme
  • Yalan söyleme
  • Hırsızlık yapma
  • Çığlık atma
  • Eşyaları fırlatma
  • Kendine, eşyalara, hayvanlara veya insanlara zarar verme
  • Uygunsuz cinsel davranışlarda bulunma
  • Küfürlü konuşma

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozukluklarının Başlıca Kriterleri

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları
Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozukluklarının Başlıca Kriterleri
Çocuklarda görülen her olumsuz davranışı davranış bozukluğu olarak değerlendirmek doğru değildir. Herhangi bir etkiye anlık bir tepki durumu da olabilir. Çocuğun davranışlarında bir bozukluk olup olmadığını anlamak için sıkı bir gözlem gerekir. Olumsuz davranışların şiddeti ve sıklık derecesi dikkatlice incelenmelidir. Değerlendirmeler yapılırken çocuğun yaş aralığı da dikkate alınmalıdır.

1 – Çocuğun Gelişim Dönemleri:

Her çocukta, gelişim dönemlerine bağlı olarak çeşitli davranış bozuklukları görülebilir. Bu bozuklukların birçoğu çocuğun yaşıyla yakından ilişkilidir. Örneğin 3 yaşındaki çocuklarda görülen parmak emme, 5 yaşında görülen hırsızlık ve yalan söyleme gibi bozukluklar geçicidir, klinik olarak tedavi edilmeleri gerekmez.
Normal olan ve kendiliğinden geçen problemli davranışların çocuğun gelişim süresine göre dağılımı şu şekildedir:
Ağlama 0-6 Ay
Yeme problemleri 6. Ay
Kafa sallama 9-15 Ay
Öfke Nöbeti 10-36 Ay
Tuvaletle ilgili davranış problemleri 2,5 Yaş
Kardeşle problemler 2,5 Yaş
Uyumayı reddetme 3 Yaş
Gece kâbus görme 3 Yaş
Uyurgezerlik 3 Yaş
Parmak emme 3 Yaş
Altını ıslatma 3,5 Yaş
Korkular 3-5 Yaş
Karabasan 3-6 Yaş
Yatağını ıslatma 6 Yaş
Kavga etme 5 Yaş
Hırsızlık 5 Yaş
Utangaçlık 5 Yaş
Yalan söyleme 5 Yaş
Okula gitmek istememe 5-6 Yaş

2 – Belirtilerin Şiddeti ve Sıklığı:

Çocuğun sergilediği olumsuz davranışların bir bozukluk olarak kabul edilebilmesi için bu davranışın normalden daha uzun sürmesi ve şiddetli olması gerekir. Her çocuk arada sırada söz dinlemez, yaramazlık yapar, yalan söyler; ancak bu davranış sürekliyse ve tüm hayatına yayıldıysa ancak o zaman bir bozukluktan söz etmek mümkün olabilir.

3 – Birden Fazla Olumsuz Davranışın Birlikte Görülmesi:

Bir davranış bozukluğuna genellikle bir veya birden fazla davranış bozukluğu eşlik eder. Örneğin 5 yaşındaki bir çocuğun yalan söylemesi o yaşa özgü bir durumken, aynı çocuğun aynı zamanda hırsızlık yapması ve yaşıtlarına şiddet uygulaması bir davranış bozukluğuna işaret eder.

4 – Cinsel Rol Beklentisi:

Çocuklarda görülen davranış bozuklukları, çocuğun cinsiyeti ile ilişkili olarak belirlenebilir. Çocuğun cinsiyeti bazı bozuklukların tespit edilebilmesinde önemli rol oynar. Örneğin, erkekler kızlarla kıyaslandığında saldırgan davranışları daha fazla gösterirler. Okul öncesi dönemde bir kız çocuğunda saldırganlık davranışları görülmesi, çoğu zaman bir davranış bozukluğunun işaretidir.

Okul Öncesi Dönemde Çocuklarda Görülen  Davranış Bozuklukları ve Çözüm Önerileri

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları
Okul Öncesi Dönemde Çocuklarda Görülen Davranış Bozuklukları ve Çözüm Önerileri

1 – İnatlaşma:

Tüm çocuklar iki ile dört yaş arasında annelerinden ayrı bir birey olduklarını anlamaya başlar. Bu dönemde tüm çocuklarda inatlaşma ve hırçınlık görülür. 2-4 yaş arası sık görülen inatçılık davranışı karşısında yapılabilecek en iyi şey, çocuğa karşı ısrarcı davranmamaktır. Çocukla ortak bir sonuca varabilmek için ona anlayabileceği şekilde açıklamalar yapılmalıdır.

2 – Tırnak Yeme:

Tırnak yeme problemi; suçluluk duygusundan, içindeki öfkeyi bastırma isteğinden, çevresine veya kendisine duyduğu güvensizlikten kaynaklanmaktadır. Tırnak yeme problemi genellikle 4-8 yaş arasında ortaya çıkar ve ergenlik döneminin sonralarına doğru kendiliğinden geçer. Çocuk asla zorlanmamalı, onu bu davranışından vazgeçirmek için baskı uygulanmamalıdır. İçine kapanık çocuklarda daha fazla görülen bu problemin en iyi tedavisi konuşmaktır. Eğer çocuk, içini dökebileceği bir dinleyici bulabilirse kısa sürede bu davranış bozukluğu kendiliğinden kaybolur.

3 – Öfke ve Saldırganlık:

Öfkeli ve saldırgan davranışlar; çocuğun ailesi veya çevresindeki yetişkin insanlar tarafından sürekli engellenmesi ve hareketlerine çok karışılması sonucunda ortaya çıkabilen bir sorundur. Bunun dışında ailede öfkeli biri varsa, çocuk saldırganlık davranışlarını bu kişiden görüp uyguluyor olabilir.
Saldırganlık davranışı genellikle kendini güvensiz hisseden ve çevreye kendini ispatlamak isteyen çocuklarda daha çok görülür.  Çocuğun kendisine güvenmesini sağlamasına ve hissettiği öfke duygusunu boşaltmasına yardımcı olacak spor faaliyetlerine yönlendirilmesi faydalıdır.

4 – Yalan Söyleme:

Yalan söyleme davranışının çeşitli nedenleri vardır. Yalan söyleme, çocuklarda genellikle 5 yaşında ortaya çıkar. Bu yaşta hayal gücü gelişen çocuk, yalanın kötü bir şey olduğunu bilmez. Olayları ve nesneleri istediği şekilde hikâye ederek anlatabilir. Çocuğun söylediği bu tür yalanlar geçicidir, üzerinde durulmaması gerekir. Çocuğa kızmadan, anlattıklarının aslında doğru olmadığını belirterek yalan ile gerçeğin arasındaki farkları keşfetmesine yardımcı olmak gerekir.
Yalan söyleme bozukluğu, çocuğun baskı altında hissedip korkmasından dolayı da ortaya çıkabilir. Bu tür yalan söyleme bozukluğunda çocuğun güvende olduğunu hissetmesi sağlanmalıdır. Çocuğa yanlış yaptığında bunun sorumluluğunu alması gerektiği öğretilmelidir. Çocuk bunu en iyi anne ve babasının tutum ve davranışlarından öğrenir. Anne ve baba; birbirlerine, çocuklarına veya başkalarına her ne olursa olsun dürüst oldukları takdirde çocuk da bu olumsuz davranışından bir süre sonra vazgeçecektir.

5 – Çalma:

Çalmak ya da hırsızlık yapmak gibi fazlasıyla dikkate alınması gereken davranış bozuklukları genellikle 5 yaşlarında görülmeye başlar. Bu yaşlardaki çocuklar genellikle başkasının eşyasını almanın kötü olduğunu düşünmez. Çalma davranışı sürekli tekrarlanıyorsa bu davranışının altında yatan nedenler araştırılmalıdır. Bu davranışının başlıca nedenleri; doyumsuzluk, ilgi ve sevgi eksikliği, anne ve babasından intikam alma isteğidir.
Çalma davranışı gösteren bir çocuğa asla ceza verilmemeli, ona ağır suçlamalarda bulunulmamalıdır.  Öncelikle çocuğa uygun bir dille bunun bir ahlaki sorun olduğu anlatılmalıdır. Çocukla daha çok ilgilenilmeli, paylaşmayı öğrenmesini sağlayacak arkadaşlık ilişkilerine ve etkinliklere yönlendirilmelidir.

6 – Altını Islatma:

Çocuklarda yaygın olarak görülen altını ıslatma probleminin çeşitli nedenleri vardır. Altını ıslatma;  kasların kontrol mekanizmasının gelişmemesi, böbrek ve idrar yollarında çeşitli sorunların meydana gelmesi gibi fiziksel sorunlardan da kaynaklanabilmektedir. Nedeni fiziksel olan altını ıslatma problemi,  tıbbi ilaçlarla kontrol altına alınmaktadır. Çocuğun altını ıslatmasının diğer nedeni ise psikolojik sorunlardır.
Altını ıslatma probleminin en temel psikolojik nedenleri, güvensizlik, ilgi isteği ve kıskançlıktır. Genellikle kendisinden büyük kardeşi olan çocuklarda görülür. Bu çocuklar, abla veya ağabeyleri ile kendilerini kıyaslayarak yetersizlik duygusu yaşarlar. Altını ıslatan çocuk azarlanmamalı, kendisini güvende hissetmesi sağlanmalı, güven duygusunun gelişmesine yardımcı olacak aktivitelere yönlendirilmelidir.

7 – İçe Kapanıklık:

İçe kapanıklık problemi; çocukların arkadaş edinmekte zorlanmasına, genellikle yalnız oynamasına, grup etkinliklerine katılmaktan kaçınmasına sebep olur. Bu problemin başlıca nedeni; kendine güvensizliktir. Bu çocuklar, kendilerini ifade etmeye teşvik edilmeli, başarılı oldukları konularda ön plana çıkmaları sağlanmalı, güven duyguları geliştirilmelidir.

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozukluklarının Nedenleri

Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozuklukları
Okul Öncesi Dönemde Görülen Davranış Bozukluklarının Nedenleri
Çocuklarda görülen davranış bozukluklarının birçoğu aile ile ilgili problemlerden kaynaklanmaktadır. Babanın veya annenin yokluğu, çocuğun diğer aile büyükleri tarafından büyütülmesi, ailenin çocukla yeterince ilgilenememesi gibi sebepler, çocuklarda olumsuz davranışlara yol açmaktadır. Anne ve baba arasındaki tartışmalar, ailenin ayrılması, babanın alkol kullanması, stresli bir aile yaşantısı, okul öncesi dönemde görülen davranış bozukluklarının başlıca nedenleridir.
Ebeveynlerin özellikleri ve çocuğa olan davranışları, okul öncesi dönemde çocuklarda davranış bozukluklarına neden olmaktadır. Anne ve babanın evin içerisinde ya da dışarıda uyguladığı otoriter, korumacı ya da cezalandırıcı davranışlar çocuklar üzerinde çok farklı etkiler yaratarak davranış problemlerine sebep olur. Baskıcı ve otoriter ailelerin çocuklarında hiperaktivite ve dikkat eksikliği fazlasıyla görülen bir problemdir. Aynı zamanda yaramazlık, saldırganlık, kıskançlık, tırnak yeme gibi davranış bozuklukları da sık görülür.
Okul öncesi dönemde çocuklarda görülen davranış bozuklukları dört temel nedene dayanır:
  • Dikkat çekmek
  • Güç gösterisi
  • Kendini yetersiz hissetme
  • İntikam

1 – Dikkat Çekmek:

Çocuklar her zaman ailelerinden ve çevrede bulunan insanlardan ilgi görmek isterler. Önce pozitif davranışlarla ilgiyi çekmeye çalışırlar. Bunu başaramadıklarında ise uygunsuz davranışlara başvururlar. Eğer çocuk bu uygunsuz davranışlarıyla dikkat çekmeyi başarabilirse, bu davranışını sürdürür. Çocuğun dikkat çekmek için başvurduğu uygunsuz davranışların temelinde sevgi ve ilgi isteği yatar.
Dikkat çekmek için oluşan davranış bozukluklarında çocukla konuşmak ve olumlu davranışlarını takdir etmek gerekir. Çocuk olumsuz davranışta bulunduğunda ise görmezden gelinmelidir.

2 – Güç Gösterisi:

Güç gösterisinde bulunan çocuklar otoriteye karşı gelir, sınırları zorlayarak sadece kendi istediği şeyleri yapmaya çalışır. Tüm kuralları çiğner; ailesi, kardeşleri, öğretmenleri ve arkadaşlarına karşı güç uygular. Baskıcı ve otoriter ailelerde yetişen çocuklarda bu davranış bozukluğu daha sık görülür.
Güç gösterisinde bulunan çocuğa karşı sakin davranmalı, işbirliğine dayalı etkinliklere katılması teşvik edilmelidir. Çocuğa yapabileceği küçük işler verilerek kendini güçlü ve değerli hissetmesi sağlanmalıdır. Özellikle ailesi ile eğlenceli etkinliklerde bulunması, grup sporları gibi aktivitelere katılması bu olumsuz davranışının kısa sürede kaybolmasını sağlayacaktır.

3 – Yetersizlik Davranışı:

Yetersizlik davranışı;, aşırı korumacı ve kontrolcü ailelerin çocuklarında yaygın olarak görülür. Çocuk, yaptığı her şeyde beceriksizlik davranışı sergiler. Bu çocuklar hiçbir işi kendi başlarına yapamazlar ve sürekli başkalarının onayına ihtiyaç duyarlar. Eğer erken fark edilip düzeltilmezse, çocuk ömür boyu bu olumsuz davranışından kurtulamayarak mutsuz bir hayat sürer.
Yetersizlik davranışı olan çocuklara küçük işler verilerek cesaretlendirilmeli ve iyi özellikleri ön plana çıkarılmalıdır. Çocuk asla bir başka çocukla kıyaslanmamalıdır.

4 – İntikam Davranışı:

İntikam davranışı, sevilmediğini ve istenmediğini düşünen çocuklarda görülür. Kendisi sevilmediğine inandığı için mutsuzdur, başkalarını da bu yüzden mutsuz etmek ister. Başkalarını üzerek kendini başarılı hisseder. İntikam davranışı fiziksel zarar vermeye varacak derecede aktif olabileceği gibi; küsme, konuşmama, yemek yememe gibi pasif de olabilir. Çocuk intikam amacıyla anne ve babasına kötü sözler söyleyebilir.
İntikam davranışının temel nedeni, çocuğun hissettiği umutsuzluk duygusudur. Bu çocuklara güvende oldukları ve sevildikleri hissettirilmeli, güvene dayanan bir ilişki kurulmalıdır.

Yazıyı Puanla

SağlıklıHayat.Net
User Rating: 5 ( 5 votes)
Etiketler

İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlgini çekebilir

Close