Işın Tedavisi Nedir ?

Işın Tedavisi Nedir ?

Işın tedavisi nedir
Işın Tedavisi Nedir

Işın tedavisi veya diğer adıyla radyoterapi, yüksek enerjili dalgalar yoluyla tümör hücrelerini yok ederek kanserin tedavi edilmesini amaçlayan bir tedavi yöntemidir. Peki ışın tedavisi ne işe yarar? Işın tedavisinin amacı çok fazla sağlıklı hücre öldürmeden kanseri ortadan kaldırmak veya hasar görmesini sağlamaktır.

Bu kadar çok yan etkisi varken ışın tedavisi neden yapılır? Gerçekten de ışın tedavisi birçok yan etkiye yol açabilir, ancak bu yan etkiler herkeste aynı değildir, kişiden kişiye değişiklik gösterebilir. Hastanın maruz kaldığı radyasyon türü, ne kadar radyasyon aldığı, vücudun hangi bölümüne ışın tedavisi uygulandığı ve kişinin genel sağlık durumu gibi kriterlere göre yan etkiler değişebilir.
Bu yüzden ışın tedavisinin hastaları nasıl etkileyebileceğini önceden tahmin edebilmek güçtür. Işın tedavisi alan hastalar bazen çok az yan etkiye maruz kalabilir, ancak bazı hastalar çok daha zorlu yan etkiler yüzünden sıkıntılı günler geçirebilir.
Tarafınıza hemen hemen tüm kanser vakalarında uygulanabilen ışın tedavisi tavsiye edildiyse, doktorunuzla konuşarak aklınızdaki tüm soruların cevabını almanız kesinlikle tavsiye edilir. Tedavi sürecinde karşılaşacaklarınıza hazırlıklı olmak daha iyi hissetmenizi sağlayacaktır. Eğer ışın tedavisi sizi rahatsız ediyorsa bunu doktorunuzla paylaşmaktan çekinmeyin. Tedavinizle ilgilenen ekibi bilgilendirdiğiniz takdirde daha iyi tedavi alabilmeniz mümkün olacaktır.
Bu dönemde hastaların sıkça sorduğu sorulardan biri de “Işın tedavisi kanseri yok eder mi?” sorusudur. Bu soruya “Evet, yok eder. Ancak her hastaya göre bu sorunun cevabı değişiklik gösterebilir” diye cevap verebilmek mümkündür.

Işın tedavisi nasıl yapılır ?

Tıpkı MR cihazı gibi vücudun içine girdiği bir makine yoluyla hastaların bedenine dışarıdan radyasyon verilebilir. Veya kanserli hücrelerin yanına radyoaktif materyal de yerleştirilebilir. Sistemik radyasyon terapisinde ise ağız veya damar yoluyla hastaya radyoaktif bileşenler verilir, bu bileşenler kan akışına karışarak damar yoluyla bedenin ilgili dokularına ulaşır ve kanserli hücreleri yok eder.

Işın tedavisinin yan etkileri ne zaman ortaya çıkar ?

Işın tedavisinin yan etkileri ne zaman ortaya çıkar
Işın tedavisinin yan etkileri ne zaman ortaya çıkar

Radyoterapi veya ışın tedavisinin iki çeşit yan etkisi vardır: Erken veya geç dönem yan etkiler. Mide bulantısı ve yorgunluk ışın tedavisinin erken yan etkileri arasındadır ve çoğu zaman uzun süre etkisini göstermez. Işın tedavisi esnasında veya tedavinin hemen ardından etkisini gösterip birkaç hafta sürebilir. Ancak sonradan hasta kendini daha iyi hissetmeye başlar.

Geç dönem yan etkiler ise karaciğer veya kalbi ilgilendiren daha ciddi yan etkilerdir. Ortaya çıkmaları yıllar sürebilir ve bir kez etki gösterdikten sonra çoğu zaman vücutta kalıcıdırlar.
Işın tedavisinin yaygın görülen erken dönem yan etkileri arasında yorgunluk ve cilt problemleri yer alır. Ancak saç dökülmesi ve mide bulantısı gibi etkiler de ışın tedavisinin uygulandığı bölgeye göre hastalarda görülebilir.

Işın tedavisi yorgunluk yapar mı ?

Işın tedavisi yorgunluk yapar mı
Işın tedavisi yorgunluk yapar mı
Evet, hastalığın belki de en yaygın görülen ortak yan etkilerinin başında yorgunluk gelir. Üstelik kanser ve ışın tedavisinin yol açtığı yorgunluk, bilinen yorgunluğun aksine dinlendikçe geçmez, hastanın günlük faaliyetlerine devam etmesine de engel olur. İşe gitmek, aile ve arkadaşlarla vakit geçirmek gibi faaliyetlerden uzak kalan hastanın bu dönemde psikolojik çöküntüye girmesi söz konusu olabilir.
Üstelik bu yorgunluk günden güne değişiklik gösterebildiği için hastanın planlar yapması da zora girer. Bu gibi durumlarda hastalar, ışın tedavisi sonrası aşırı yorgunluk şikayetlerini doktorlarıyla paylaşarak yardım istemelidirler. Ancak yorgunlukla mücadele eden hastaların uygulayabileceği bazı yöntemler de mevcut:
Sağlığınıza dikkat edin. Yalnızca doktorunuz tarafından reçete edilen ilaçları aldığınızdan emin olun. Bol bol istirahat edin, ancak mümkün mertebe aktif bir yaşam tarzı benimsemeye de özen gösterin. Işın tedavisi sonrası beslenme önemli olduğu için sağlıklı ve doğal gıdalarla beslenin.
Stresi azaltmak ve enerji toplamak üzere doktorunuzdan tavsiyeler alın. Bu sayede yorgunluğu aşabilmeniz mümkün olabilir. Ayrıca enerjinizi daha çok sizin için önemli olan aktivitelere saklayın.
Dengeyi tutturun. Yatakta çok fazla vakit geçirip istirahat etmek, sanılanın aksine kendinizi daha da yorgun hissetmenize yol açabilir. Ancak çok fazla aktif olayım derken ara vermeksizin hareket halinde olmamanız da gerekiyor. Kısacası dinlenme ve aktiviteler arasındaki dengeyi kurmaya çalışın.
Aile ve arkadaşlarınızdan yardım isteyin. Eğer yorgunluk işinizi etkiliyorsa patronunuzla veya insan kaynakları departmanıyla konuşup evden çalışmayı teklif edin. Veya bu dönemde izin almayı da deneyebilirsiniz. Işın tedavisinden kaynaklı yorgunluğun tedavi sona erdikten sonraki haftalar içerisinde ortadan kalkabileceğini de akılda tutmakta fayda var.

Işın tedavisi ciltte ne gibi sorunlara yol açar ?

Işın tedavisi ciltte ne gibi sorunlara yol açar
Işın tedavisi ciltte ne gibi sorunlara yol açar
Işın tedavisinin deride yol açtığı yan etkiler, güneş ışınına uzun süre maruz kaldığınızda gözlemlenen yan etkilerle benzer özellikler taşır. Bu dönemde cildinizde kırmızı lekeler oluşabilir. Ayrıca derinin rengi daha da koyulaşabilir ve güneş yanığı gibi lekeler de gözlemlenebilir. Keza ciltte şişkinlik ve kabarıklığın yanı sıra cilt kuruluğu, kaşıntı, döküntü de cabası.
Bu dönemde hastaların deriye karşı mümkün mertebe hassas olmaları önem taşır:
  • Işın tedavisi uygulanan bölgeyi sıkacak dar elbiseler giymeyin.
  • Cildinizi sert bir şekilde kaşımayın veya ovmayın. İlgili bölgeyi temizlemeniz gerekirse ılık su ve yumuşak bir sabunla hafifçe ovalayabilirsiniz.
  • Doktorunuz istemediği müddetçe ışın tedavisi uygulanan bölgeye sıcak veya soğuk kompres uygulamayın.
  • Deriye herhangi bir yağ, losyon veya pudra sürmeden önce doktorunuza danışın.
  • Kaşıntıdan şikayetçiyseniz doktorunuza mısır nişastası kullanarak kaşıntıyı gidermeyi önerin.
  • Mümkün mertebe güneş ışığına maruz kalmamaya çalışın. Şapka veya kıyafet yoluyla ışın tedavisi uygulanan bölgeyi kapatın. Dışarı çıkmanız gerektiği durumlarda doktorunuza güneş kremi kullanıp kullanamayacağınızı sorun.
  • Eğer meme kanserinin tedavisi için radyoterapi alıyorsanız, sütyen giymemeyi deneyin. Eğer bu mümkün değilse yumuşak, pamuklu bir sütyen takın.
  • Doktorunuz söylemediği müddetçe cildinize bandaj uygulamayın, bez sarmayın.
Işın tedavisi sona erdikten sonra cildiniz birkaç hafta içinde toparlanmaya başlayacaktır. Ancak iyileştikten sonra da deriniz eskisinden daha koyu bir tona sahip olabilir. Üstelik ışın tedavisi bitmiş olsa bile kendinizi güneş ışınından korumak zorunda kalabilirsiniz.

Işın tedavisi ağrı yapar mı?

Hayır. Radyasyon veya diğer adıyla ışın tedavisi ağrı yapmaz. Ancak bu tedavi yönteminin yol açtığı bazı yan etkiler, ağrı çekmenize sebep olabilir.
Örnek vermek gerekirse baş veya boyun bölgesinden ışın tedavisi alıyorsanız bademciğiniz şişebilir, ki bu da ağrı vericidir. Yutkunmada güçlük veya ağız içi yaralar da acı çekmenize sebep olabilir.
İşin güzel tarafı, ağrıya sebep olan bir tümörünüz varsa ışın tedavisiyle bu tümör giderek küçülür ve artık daha az acı verici hale gelir. Ancak ışın tedavisi almaya başladıktan sonra şiddetli ağrılar çekmeye başladıysanız, hemşire veya doktorunuzu bundan mutlaka haberdar edin. Mümkün mertebe detay vererek ağrının nerede oluştuğunu anlatın. Bu, doktorun ağrınızı dindirebilmek için gerekli müdahaleyi gerçekleştirebilmesini sağlayacaktır.
Toparlayacak olursak başta da dediğimiz gibi, ağrı kanser tedavisinin bir parçası değildir. Eğer ışın tedavisi bünyenizde ağrı yapıyorsa bunu kesinlikle doktorunuzla paylaşmanız gerekir.

Işın tedavisi saç döker mi ?

Işın tedavisi saç döker mi
Işın tedavisi saç döker mi
Kafa derisi veya beyin bölgesine ışın tedavisi uygulanan hastalarda saç dökülmesi yaşanabilir, ancak diğer bölgelere radyoterapi alan hastaların saçı dökülmez. Hastalarda görülen saç dökülmesi aniden gelişir ve saç küme küme dökülür. Çoğu durumda ışın tedavisi sona erdikten sonra saçlar yeniden büyür, ancak saç kılları daha zayıf ve güçsüz olabilir.
Bazı hastalar ışın tedavisi almadan önce saçlarını iyice kısaltırlar, bu sayede saç dokusunun en az hasarla tedaviyi atlatması hedeflenir. Eğer radyoterapi sonrasında başınızın tepe noktasında saçlar dökülmüşse, güneş ışığına maruz kalmamak için ilgili bölgeyi şapka ile kapatmayı unutmayın. Dökülen saçların yol açtığı görüntüden rahatsız olan bazı hastalar çareyi peruk kullanmakta da bulabiliyor.

Işın tedavisinin yan etkileri nelerdir ?

Işın tedavisinin yan etkileri nelerdir
Işın tedavisinin yan etkileri nelerdir
Daha önce de bahsettiğimiz üzere ışın tedavisinin yan etkileri, tedavinin uygulandığı bölgeden bölgeye değişiklik gösterebilir. Aşağıda yer alan sorunların hemen altında “Işın tedavisi sonrası yapılması gerekenler nelerdir?” sorusunun da cevabı bulunuyor.

Yeme problemleri

Baş, boyun ve sindirim sistemi organlarına uygulanan ışın tedavisi hastalarda iştah kaybını tetikleyebilir. Ancak bu dönemde sağlıklı bir diyet programını takip etmek, vücudun zinde kalmasını sağlayacaktır.
  • Gün boyu üç ana öğün yemek yerine altı küçük öğün yiyebilirsiniz.
  • Yeni tarif ve yiyecekleri deneyebilirsiniz.
  • Elinizin altında atıştırmalık sağlıklı yiyecekleri bulundurabilirsiniz. İştahınızın kaybolmaması için öğünleri beklemek yerine yiyecek atıştırabilmeniz mümkündür.

Ağız problemleri

Baş veya boyun bölgesine ışın tedavisi almadan önce bir diş doktoruna gözüküp muayene olmanızda fayda görülebilir. Çünkü ışın tedavisi ağız bölgesinde aşağıda belirtilen yan etkilere yol açabilir:
  • Ağız yaraları (Küçük kesikler veya ülserler)
  • Tükürük azlığı
  • Yutkunmada güçlük
  • Çene kasında gerilme
Bu yan etkileri en aza indirmek içinse aşağıdaki yöntemleri uygulayabilirsiniz:
  • Asitli veya acılı gıdaları tüketmekten kaçının.
  • Sigara ve alkolü bırakın.
  • Yumuşak bir diş fırçasıyla dişlerinizi düzenli olarak fırçalayın.

İşitme problemleri

Baş bölgesine uygulanan radyasyon terapisi bazen işitme problemlerine yol açabilir. Bunun sebebi de ışın tedavisinin kulaklardaki bal mumunu andıran kulak kirini sertleştirmesidir. Eğer işitmede güçlük veya çınlama gibi şikayetleriniz varsa doktorunuzu mutlaka bundan haberdar edin.

Mide bulantısı

Sindirim sistemine bağlı herhangi bir organa uygulanan ışın tedavisi, hastalarda mide bulantısı ve kusma gibi yan etkilere sebep olabilir. Bu vakaları mide bulantısını kontrol eden ilaçlar reçete edebilmesi için doktorunuzla mutlaka paylaşmanız gerekir.

İshal

Işın tedavisine başlandıktan birkaç hafta sonra hastalarda ishal gözlemlenebilir. Doktorlar çoğu zaman hastalara ilaç yazarak ishali kontrol altına alabilir. Aynı zamanda hastaların diyetlerinde bazı değişiklikler de tavsiye edilir, sık sık küçük porsiyonlu öğünler tüketmek gibi. Ayrıca yüksek fiberli gıdaları tüketmekten kaçınmak ve bol miktarda potasyum almak da ishale karşı etkili bir çözüm yolu olabilir.

Doğurganlık ve cinsel problemler

Doğurganlık ve cinsel problemler
Doğurganlık ve cinsel problemler
Pelvis bölgesine uygulanan ışın tedavisi, hastaların cinsel iştahını ve doğurganlığını olumsuz yönde etkiler. Eğer bir aile kurmak veya daha fazla çocuk yapmak istiyorsanız, tedavi başlamadan önce doktorunuza danışarak ışın tedavisinin doğurganlığınız üzerine muhtemel yan etkilerini mutlaka öğrenin.
Keza pelvis bölgesine uygulanan ışın tedavisi, kadınlar için cinsel birleşmeyi çok daha acılı ve sancılı bir hale getirebilir. Erkeklerde ise ışın tedavisi sinirleri ve kan damarlarını etkilediği için iktidarsızlığa yol açabilir.
Işın tedavisi gören kadınlar bu dönemde hamile kalmamalıdır, çünkü radyasyon bebeğe zarar verebilir. Ayrıca kadınlarda adet gecikmesi ve menopozun diğer yan etkileri de gözlemlenebilir.
Erkeklerde ise testis bölgesine uygulanan ışın tedavisi sperm sayısını olumsuz yönde etkiler. Bu, erkeklerin baba olamayacağı anlamına gelmez. Ancak ilerleyen dönemde çocuk sahibi olmak isteyen erkekler doktorlarına danışarak tedavi kararını vermelidir.
Hem erkek, hem de kadınlarda kanser tedavisi boyunca cinsel ilişkiye girme isteğinde azalma gözlemlenebilir. Ancak tedavi sona erdikten sonra cinsel iştah eski seviyesine kavuşacaktır.

Işın tedavisi gören kişi radyasyon taşır mı ?

Işın tedavisi gören kişi radyasyon taşır mı
Işın tedavisi gören kişi radyasyon taşır mı
Hastalara dışarıdan uygulanan ışın tedavisi yönteminde kişi radyoaktif değildir ve herhangi bir radyasyon taşıması söz konusu değildir. Ancak oral veya damar yoluyla vücuda enjekte edilen radyoaktif bileşenler, tedavi süreci boyunca hastanın radyoaktif olmasına yol açar. Ancak tedavi sona erdikten ve bileşen vücuttan atıldıktan sonra hasta artık radyasyon taşımaz. Zaten bu dönemde de hastalar genellikle hastanelerin özel bir odasında, diğer insanlardan izole bir şekilde tedavi görürler. Üstelik kişiler radyasyon taşıyor olsa bile bu radyasyonun şiddeti ve gücü çok düşüktür.
Sistemik ışın tedavisi yönteminde ise hastaların tükürük, idrar, ter ve dışkısında düşük seviyede radyasyon gözlemlenebilir.

Işın tedavisi ne kadar sürer?

Bu sorunun cevabı hastadan hastaya göre değişiklik gösterir. Ancak kanser henüz ilk evresindeyse “Işın tedavisi kaç seans olur?” sorusuna “Genellikle 5-6 hafta kadar sürer” cevabını verebilmek mümkündür. Tedavinin ne kadar süre boyunca devam edeceğine doktorunuz karar verecektir.

Yazıyı Puanla

SağlıklıHayat.Net
User Rating: 5 ( 16 votes)

İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

İlgini çekebilir

Close