Çölyak hastalığının tedavisi

Çölyak hastalığı nedir ?

Çölyak bir sindirim sistemi hastalığıdır. İnce bağırsaklardaki emilim bozukluklarından kaynaklanır. Normal insanlarda kolay emilen glüten, bu hastalıktan mustarip olan kişilerde bağırsak sistemine hasar verir. Bu nedenle hastalık, glüten enteropatisi olarak da adlandırılır.
Türkiye’de teşhis edilmiş çölyak hastalarının oranı % 0,3 – % 1 arasındadır. Sağlık Bakanlığı raporlarına göre şu an için yaklaşık 70.000 kişiye çölyak tanısı konulmuştur. Ancak araştırmalarda bu rakamın toplam hasta sayısının yalnızca % 10’u olduğu tahmin edilmektedir. Yapılan tahminler, ülkemizdeki hasta sayısının 250.000 ila 750.000 arası olduğu yönündedir.

Glüten nedir ?

Glüten; buğday, arpa, çavdar ve yulaf gibi tahıllarda bulunan bir protein grubudur. Glutelin ve prolamin olmak üzere iki gruba ayrılır. Prolamin isimli grubun içinde yer alan gliadin, çölyak hastalığının belirtileri‘ni ortaya çıkaran başlıca bileşendir. Hastalar, bu proteini aldıklarında bağışıklık sistemlerinde bir reaksiyon zinciri başlar ve bu da ince bağırsağın yapısına zarar verir.


Çölyak hastalığı neden olur ?

Çölyak hastalığı genetiktir. Kategori olarak “diğer sindirim sistemi hastalıkları” grubuna dahildir. Ayrıca gıda alerjisi olarak da değerlendirilir ve hayat boyu devam eden tek gıda alerjisidir. Virüs kaynaklı enfeksiyon, gebelik, doğum, aşırı stres gibi durumlar hastalığın tetikleyicisi olabilir. Bir kişi, çölyak hastasıysa birinci derecede akrabalarında hastalığın görülme oranı % 10’dur.

Çölyak hastalığının belirtileri

Çölyak hastalığının en önemli belirtileri karın ağrısı ve ishaldir. Bu yakınmalar uzun süre devam ettiğinde yorgunluk, halsizlik ve kas ağrıları gibi sonuçları da beraberinde getirir. Hastalarda bağırsak emilimi tam manasıyla sağlanamadığı için demir, kalsiyum, magnezyum ve folik asit eksikliği baş gösterir. Bu da hastanın çabuk yorulmasına ve kaslarında kramplar oluşmasına yol açar.
Mineral ve vitamin eksikliği, cilt bozukluklarına da sebep olur. Hastaların kol, bacak ve sırt bölgelerinde üstü sıvıyla kaplı kızarıklıklar meydana gelebilir. Ayrıca ağız kenarlarında bir takım lezyon adı verilen doku bozulmaları görülebilir.
Çölyak hastalığında ortaya çıkan belirtiler genellikle ikincil semptomlardır. Yani hasta, yeterli gıda alamadığı için bağışıklık sistemi bozulabilir veya vücut fonksiyonları istenilen düzeyde çalışmayabilir. Bu nedenle çölyak hastalığı her vakada farklı belirtilere neden olabilir.
Bazı hastalarda önlenemeyen kansızlık ve kilo kayıpları görülür. Kadınlarda adet düzensizliği ve üst üste düşük yapmaya neden olabilir. Diş çürükleri ile kendini gösteren vakalar da vardır. Ayrıca hastaların önemli bir kısmında davranış değişiklikleri de gözlenir. Daha stresli ve kaygılı bir durum söz konusu olabilir.
Çölyak hastalarının bir kısmında hiçbir belirti baş göstermez. İnce bağırsağın tamamı hasar görmemiştir ve sağlıklı olan kısım bireyin ihtiyacı olan besim emilimini gerçekleştiriyor olabilir. Fakat bu hastalar da risk altındadır. Çünkü uzun dönemde hastalığın yan etkileri ortaya çıkabilir.

Çocuklarda çölyak hastalığı belirtileri

Çölyak, çocuklarda 8. aydan itibaren kendini gösterebilir. İshal, karında şişkinlik, huzursuzluk ve iştahsızlık gibi belirtiler en sık karşılaşılanlardır. Yetişkinlerde olduğu gibi çocuklarda da hastalığın farklı şekillerde ortaya çıkması söz konusu olabilir.
Bazı çocuklarda boyun normalden kısa olması ve kilo alamama gibi durumlar gözlenebilir. Ayrıca daha sık hastalanma ve geç iyileşme gibi bağışıklıkla alakalı problemlerin temelinde de çölya yatıyor olabilir. Yemekten sonraki ilk yarım saat içinde kusan çocuklarda da bu hastalığın taraması yapılmalıdır.


Çölyak testi

Hastalığın teşhis edilmesindeki ilk adım çölyak testi olarak adlandırılır. Burada hastaya glüten verilerek kanındaki antikor seviyesi ölçülür. Çölyaklı kişilerde vücut bu proteini bir zararlı gibi gördüğü için bağışıklık sistemi devreye girer ve protein taneciklerini yok etmeye çalışır. Bu da çeşitli kimyasal reaksiyonlarda yol açar.
Test sonucunda hekim, hastalığın varlığına kanaat getirirse; kesin teşhis konulması için biyopsi yapılır. Bu işlem onikiparmak bağırsağından bir parça alınması şeklinde gerçekleşir. Hastanın ağzında ince bir hortum sokulur ve gerekli işlem sağlanır. Hasta çocuksa; anestezi altında da biyopsi yapılabilir.

Çölyak hastalığının tedavisi

Çölyak hastalığının tek tedavisi beslenme düzenini değiştirmektir. Bu da ömür boyu glüten diyeti yapmakla mümkündür. İlaç tedavisi veya cerrahi müdahaleyle hastalığın tamamen ortadan kalkması mümkün değildir. Bu yüzden hastalar, yediği şeylere dikkat etmeli ve gereksinim duydukları besinleri glütensiz gıdalardan almalıdır.

Çölyak diyet listesi

Çölyak hastaları buğday, arpa, çavdar ve yulaf içeren tüm gıdalardan uzak durarak beslenmelidir. İçinde çok az miktarda olsa dahi hastalığın belirtilerini ortaya çıkaracağı için tüketilmemelidir. Özellikle hazır gıdaların içeriğine dikkat edilmelidir. Sağlık yönetmeliklerine göre ambalajlı gıdaların içeriğinde glüten varsa belirtilmek zorundadır. Günümüzde glüten içermeyen ekmek, makarna, çikolata ve daha birçok gıdaya ulaşmak mümkündür.

Çölyak neler yiyebilir

Çölyak hastaları; mısır, soya, pirinç ve patates gibi gıdalar tüketilebilir. Et, tavuk ve balık ürünlerinde glüten yoktur. Sebze ve meyvelerin hepsi yenebilir. Süt, peynir, yoğurt, tereyağı vb ürünler tercih edilebilir. Tuz, karabiber, zencefil, tarçın vb baharatların bir sakıncası yoktur. Hazır olmamak kaydıyla fındık, fıstık ve badem gibi kuruyemişler ile çay, kahve, ayran ve kola gibi içecekler ve ayrıca bal, reçel, marmelat gibi ev yapımı tatlılar tüketilebilir.

Çölyak neler yiyemez

Geleneksel yöntemlerle yapılan ekmekler, makarnalar, erişteler, pastalar ve börekler bu hastalık için uygun değildir. Üzerine un serpiştirilen kuru meyveler, standart dondurma külahları, malt içeren hazır çorbalar, un ilaveli kremalı gıdalar, bulyon içeren yemekler, salata sosları, hazır kekler, puding benzeri tatlılar, pane harçlı ürünler kesinlikle tüketilmemelidir. Malt viski ve bira gibi içkilerden uzak durulmalıdır. Kısacası içeriği net olmayan her gıda çölyak hastalığı için risk teşkil eder.

Yazıyı Puanla

SağlıklıHayat.Net
User Rating: 5( 9 votes)
Etiketler

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.