Çene Darlığı Nedir | Çene Darlığı Tedavi | Çene Darlığı Belirtileri

Çene Darlığı Nedir?

Çene Darlığı Nedir?

Çene Darlığı Nedir
Çene darlığı nedir
Gerek genetik sebeplerle gerekse uygun olmayan alışkanlıklar ya da fiziksel bazı etkilerle üst çenede (nadir olarak alt çenede) meydana gelen içe geçme durumuna Çene darlığı denilmektedir. Ortodonti alanında sıklıkla karşılaşılan bir çene sorunudur. Çenedeki bu fizyolojik sorun; hem dişlere hem de yüzde bulunan tüm kemiklere etki etmektedir. Genellikle üst çenede oluşan darlıkla karakterize olmuş bir durumdur. Alt çene fazlasıyla sert bir yapıda olduğundan ve o kısma etki edecek durumlar fazla yaşanmadığından, genetik bir durum olmadıkça alt çene kısmında daralma durumları görülmemektedir.
Çene darlığının neden yaşandığını öğrenmeden önce normal diş yapısından bahsetmek gerekir. Normalde üst çenede bulunan dişlerin arka kısmı, alt çenedeki dişlerin arka kısmının daha gerisinde olmalıdır. Ayrıca dişler kapatıldığı zaman üst çenedeki dişler, alttaki dişleri örtüyor olmalıdır. Damak ise iki bölümlü olmalı, ortasında ise ön dişlerden boğaz tarafına doğru uzanan şerit halinde bir kemik dokusu hissedilmelidir. Çene darlığı yaşayan bir bireyde ise durum tam tersinedir. Damak yukarıya doğru derinleşir ve kubbe halini alır. Üst çenedeki arka dişler içe doğru daralır ve alt çenenin iç kısmına geçer. Bu daralmanın sonucunda ise ön dişler fazlasıyla dışarı çıkıntı yapar. Ön taraftaki bu dişler oldukça kırılgandır ve birbirine geçmiş şekildedir. Dişlek bir görüntü oluşturur. Üst çenedeki bu ters giden gelişimler peş peşe tüm yüzdeki kemik gelişimini etkiler, adeta yüz yapısını değiştirir. (Uzun surat oluşumu)

Çene Darlığı Neden Olur?

Çene Darlığı Neden Olur
Neden Olur
Çene darlığı genellikle çocuklukta yaşanan bazı fizyolojik problemlerin ya da alışkanlıkların etkisiyle görülür. 0-10 yaş arası çocukların kemikleri oldukça yumuşak ve esnek yapıdadır. Yani kolaylıkla şekil alabilir.  Bu dönemde; kemiklere baskı uygulayan ve devamlılık arz eden olumsuz alışkanlıklar ya da duruş bozuklukları, kemiklerin istenmeyen biçimde şekil almasına ve normal duruşlarının bozulmasına sebep olur. Çene darlığı da çoğunlukla bu olumsuz alışkanlıklarla ilgilidir. Özellikle 2 yaşını geçtiği halde biberon kullanmaya devam eden ve parmak emen çocuklarda mutlaka çene darlığı görülür.
Biberon ve parmak; damak kısmına çok baskı yapar ve damak kısmındaki kemiğin yukarıya doğru derinleşmesine sebep olur. Bu derinleşme aynı zamanda geniz ile Orta kulak arasında basınç dengesini ve havalandırmayı sağlayan östaki borusunun da daralmasına sebep olur. Bu durumda işitme kalitesi de kötüye gider.
Çocuklardaki bu alışkanlıklar dışında normal sürecin doğurduğu fizyolojik durumlar da çene daralması sebebi olabilir. Ağızdan nefes alma durumu buna örnektir. Ağızdan nefes almak bir alışkanlık değil, bir sonuçtur. Üst solunum yollarında bir tıkanıklığa işaret eder. Aşırı büyümüş olan geniz eti ve burun eğrilikleri buna sebeptir. Geniz eti; adenoid uzantılı bir yapıdır. Yani bağışıklık sistemi elemanı olan lenf bezlerinden oluşmuştur.
Genellikle çocukluk çağında boyutları büyük olur ve ergenliğe doğru küçülerek kaybolur. Bazı durumlarda bu geniz etleri burnu tamamen kapatmakta ve çocuğun nefes almasını görünür şekilde etkilemektedir. Burnundan nefes alamayan çocuk mecburen ağzını devamlı açık tutar. Bu durum ise ağız içerisinde basıncın düşmesine sebep olur. Ağızdaki bu basınç düşmesi; yüz kaslarının kasılmasına, üst dişlere doğru kuvvet uygulamasına sebep olur. İki yandan gelen bu baskı üst çeneyi daraltır ve damağı derinleştirir.
Nefes alabilmek için ağız devamlı açık olduğundan, üst arka dişler serbest kalır ve aşağıya doğru uzama eğilimi gösterir. Bu durumdaki çocuklarda tipik bir yüz şekli oluşur. Ağız açık, ön dişler dışarıda, gözler yorgun, burun kemeri düşük ve surat uzundur. (Adenoid Tip Yüz) Hem estetik hem de fonksiyonel açıdan sorun yaratan bu durum, çocuğun geleceği açısından oldukça kritiktir ve hemen müdahale edilmesi gerekir.

Çene Darlığı Belirtileri Nelerdir?

Çene Darlığı Belirtileri Nelerdir
Belirtileri nelerdir
Çene darlığının hangi sebeple ve nasıl geliştiğini, nasıl bir görüntü oluşturduğunu öğrenmek; erken dönemde bunu fark edebilmek için yeterlidir. Ancak bu aşamadan sonra acele etmek ve bir Ortodontist ile irtibata geçmek gerekir. Çene darlığı tedavisi için 6-10 yaş arası en uygun yaştır. Daha küçük yaştakilerle doktorlar iletişim ve iş birliği kurmakta zorlandığından tercih edilmemektedir.
Kızlar erkeklere göre daha çabuk ergenliğe girdiğinden tedavi sürecini 10 yaşından önce başlatmak şarttır. Anne ya da babanın çocuklarında kolaylıkla fark edebileceği belirtiler şunlardır:
  • Çocukların gece ağzı açık bir şeklide yatması ve horlaması
  • Üst dişlerin arka kısımlarının alt dişlere göre daha içeride olması ve damağın derinleşmesi ( Ağzı açık yatan çocuklarda çene daralması durumu her halükarda yaşandığı için, anne ve baba bu durumu kontrol etmelidir.)
  • Adenoid tip yüz (Uzun ve yorgun surat)
  • Dikkat bozukluğu, işitme sıkıntısı, derslerde başarısızlık (Nefes alanının daralması ve oksijenin iyi alınamaması büyüme ve gelişmeyi olumsuz etkiler, beyin fonksiyonları bozulur.)

Çene Darlığı Nasıl Teşhis Edilir?

Çene Darlığı Nasıl Teşhis Edilir
Nasıl Teşhis Edilir
Doktor genelde çocuğun yorgun gözlerinden çene darlığı durumunu anlar ve muayene eder. Bu muayenede ağız içi ve çene yapısı kontrol edilir. Genellikle bir cihaz kullanmaya gerek kalmaz; ancak bir takım ölçümlemeler ya da filmler ile de tanıyı pekiştirebilirler. Çocuğa refakat eden annenin çocuk hakkındaki gözlemleri de doktorun fikrini netleştirmede yardımcıdır. Çocuğun çene darlığının neyden kaynaklandığı da büyük bir önem arz eder. Aynı durumun tekrar yaşanmaması için o sebebin ortadan kaldırılması şarttır. (Geniz eti, uzayan biberon kullanımı ya da parmak emme)
Ergenlik çağına girilen döneme kadar (12-14 yaş) ortodontistlerin tedavi sürecini belirlemesi daha kolaydır. O aşamadan sonra hem doktor hem de hasta açısından tedavi süreci daha uzun ve sıkıntılı yaşanır. Ergenlikten itibaren kemikler yavaş yavaş esnekliğini kaybederek sıkı bir şekilde kaynaşmaya başlar ve bu kaynaşma 20 yaşlarına doğru oldukça güçlü hale gelir. Bu durumlarda kemiği esnetmek için özel cerrahi müdahaleler gerekir. Bundan dolayı erken dönemde çene darlığı sorununa müdahale etmek şarttır.

Çene Darlığı Tedavisi Nasıldır?

Çene Darlığının Tedavisi Nasıl Yapılır
Tedavisi nasıl yapılır
Yaygın olarak kullanılan ve oldukça etkili olan RPE (Rapid Polatal Ekspansiyon) cihazıyla bu çene genişletme işlemi yapılır. Bu metal cihaz, damağın orta hattına yerleştirilir. Üst çene kemiğinin arka diş bölgelerine doğru yatay bir şekilde kuvvet uygulayacak olan ayakları mevcuttur. Doktorlar bu cihazı taktıktan sonra ebeveynlere bazı talimatlar verir. Doktorun belirlediği periyotlarda bu cihaz yanlara doğru genişletilir ve kemiğin esnetilmesi sağlanır. Bu süreç içerisinde ön dişler birbirinden ayrılır ve boşluklar oluşur. Ebeveynler bu konudan yana endişe duymamalıdır. Bu doktorların beklediği ve istediği bir şeydir. Kemikler ayrılmıştır ve doğru bir şekilde kaynayacaktır. Bir süre sonra eğri olan dişler kendi kendine düzelerek o boşlukları doldurur ve güzel bir diş görüntüsü ortaya çıkar.
RPE tedavisi sadece dişlerde değil; çene darlığı yüzünden anormal şekiller almaya başlamış yüz kemiklerinin çoğu bölgesinde de düzelme sağlar ve yüz şeklinin etkin bir şekilde değişmesine ve normal bir görüntü oluşturmasına yardımcı olur. RPE cihazı ağızda sabitlenmiş olarak durur. Anahtarı ebeveynlere verilir. Cihazdaki açının genişletilmesi gerektiğinde ebeveynler bu anahtarı kullanarak doktorun belirttiği ölçüde açısını değiştirirler ve yeniden sabitlerler.
RPE cihazı kesinlikle alerjik değildir, ağız dokusuyla uyumludur. Doktor ağız dokusuna herhangi bir zarar vermeden bu cihazı takar. Bundan dolayı can acıtmaz. Çocuklar yaklaşık bir hafta içerisinde bu cihaza alışmakta ve normal yaşantısını sürdürmektedir. Konuşmada biraz sıkıntı yaratabilir. Eğer erken yaşta tedaviye başlanmışsa yaklaşık 4 ay kullanımı yeterli gelecektir. O aşamadan sonra dişin eski haline geri dönmesi mümkün olabildiğinden dolayı dişin ölçüsü alınır ve şekli koruyan bir aygıt ya da tel ile o şekil sabitlenir. Doktorun yeterli gördüğü süreye kadar bu sabit aygıt kullanılır ve tedavi sonlandırılır.
İleri yaşlarda çene darlığı için tedaviye başvuran kişilerde durum çok daha zordur. 18-20 yaşından sonra kişilerde çene kemiği esnekliğini kaybettiğinden ve kaynayıp sağlamlaştığından dolayı RPE tekniği uygulanmadan önce bir cerrahi müdahale gerekir. Buna “Cerrahi Destekli RPE” adı verilir. 18-20 yaşları arasında cerrahi uygulama daha hafif olmaktadır. Esnetilecek kemik bölgelerinde yumuşatma işlemi yapılır ve RPE cihazı takılır. Daha ileri yaşlarda kemik daha çetin olduğundan çok daha kapsamlı ve zorlu cerrahiler gerekecektir. Tedavi süresi oldukça uzundur. İleri yaşlardaki çene darlığı tedavisinde sadece çene darlığı sorunu çözülür. Çene darlığından kaynaklı olan yüzdeki değişimler düzelmemektedir.

Çene Darlığı Tedavi Edilmezse Ne Olur?

Çene Darlığı Tedavi Edilmezse Ne Olur
Çene Darlığı Tedavi Edilmezse Ne Olur

Hiç de basit olmayan sonuçlar görülmektedir. Öncelikle çiğneme fonksiyonları bozulur ve besinler tam anlamıyla öğütülemez. Bu durum uzun vadede sindirim sistemi problemine ve obeziteye sebep olur. Burun tıkanıklığı çene yapısının bozulmasına, çene yapısının bozulması ise nefes alamamaya ve devamlı birbiriyle olumsuz etkileşimde bulunan ve daha da büyüyen sıkıntıların yaşanmasına sebep olur. Doğru nefes alamayan bir çocuk yeterli oksijeni de alamaz. Bu durumdan vücut fonksiyonları olumsuz etkilenir. Vücut ve beyin gelişimi yetersiz olur. Bu da eğitim ve öğretim sürecine kötü yansır.

Derin damak yapısı östaki borusunu tıkadığından dolayı işitme problemleri de görülür. Yüzdeki kemik anormal şekilde kaynadığından nefes alanı da daralır. Bu ufak ufak başlayan durumlar ileri dönemde çok ciddi hastalıkların da oluşmasına sebep olabilir.

Çene Darlığı İçin Hangi Bölüme Başvurulmalıdır?

Çene darlığını tedavi edecek tek yer Ortodonti Kliniğidir. Ancak Ortodontistler; KBB (Kulak Burun Boğaz), Gastroenteroloji, Çocuk Psikoloğu hatta bazen Diyetisyenle bile bağlantılı çalışabilmektedir. Burundan nefes almayı imkânsız hale getiren büyük geniz eti ve burun eğriliği durumları ancak KBB bölümünde çözülebilir. Erken yaşta bu geniz eti tamamen alındığı zaman nefes alma problemi çözüleceğinden, RPE tedavisi en iyi sonucu verecektir; ancak bazı çocuklarda anestezi uygulaması uygun olmayacağından ameliyat tercih edilmemektedir. Geniz etleri lenf bezi uzantısı olup çocuklukta oluşur ve genelde ergenliğe doğru küçülür. Bundan dolayı doktor geniz etinin küçülmesini bekleme konusunda karar verebilmektedir. Bu durumda Ortodontist, 4-5 aylık RPE uygulaması bittikten sonra çocuğa ergenlik çağına kadar kullanacağı sabit bir aygıt verir ve o zamana kadar şeklin korunması sağlanır. Geniz eti küçüldüğünde ve nefes alma konusunda sıkıntı yaratmamaya başladığında ortodontist tedaviyi sonlandırabilir.
Gece yatarken gerçekleşen Reflü durumları da kalitesiz uykuya sebep olacağından ve nefes almayı zorlaştıracağından bu problem de Gastroenteroloji bölümünde çözülmelidir. Burada doktor gerekli tedavi sürecini belirledikten sonra ebeveynleri Diyetisyenlere yönlendirerek reflü durumuna uygun bir beslenme düzeninin oluşturulmasını tavsiye edebilir.
Biberon kullanma ve parmak emme takıntısını aileler aşmakta zorlanıyorsa, bu durumda bir Çocuk Psikoloğundan yardım almak en doğrusu olacaktır.

Yazıyı Puanla

SağlıklıHayat.Net
User Rating: 5 ( 1 votes)
Etiketler

İlgili Yazılar

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

İlgini çekebilir

Close